Evlat edinme, bir çocukla, durumu evlat edinmeye uygun bir kişi arasında hukuki bağlar sağlanarak çocuk-ebeveyn ilişkisinin kurulmasıdır. 8 Aralık 2001 günlü ve 24607 sayılı Resmi Gazete’de yayınlanan 4721 sayılı Türk Medeni Kanunumuzda (“Yeni MK”) açıkca belirtildiği üzere, küçüklerin evlat edinilmesine ilişkin aracılık faaliyetleri ancak Bakanlar Kurulunca yetkilendirilen kurum ve kuruluşlar tarafından gerçekleştirilebilir. Bu yetkiye haiz olmayan kişi ve kuruluşların evlat edinme ile ilgili her türlü faaliyetleri yasadışıdır ve derhal emniyet güçlerine veya savcılıklara ihbar edilmelidir.
Başvurular evlat edinmek isteyen kişinin ikametinin bulunduğu İl Sosyal Hizmetler Müdürülüğü’ne yapılmalıdır. Çocuğun biyolojik ailesi veya (var ise) vasisi evlat edinme işlemini gerçekleştirmek istiyorsa, ilgili Asliye Hukuk Mahkemesi gerekli tetkikler yapıldıktan sonra kararını verir.
Evlat edinme yurt içinden olabileceği gibi, 2004 yılında yürürlüğe giren Çocukların Korunması ve Ülkelerarası Evlat Edinme Konusunda İşbirliğine Dair Lahey Sözleşmesi çerçevesinde yurt dışından da gerçekleşebilir. Yurt dışındaki kuruluşlarla irtibatı sağlama görevi Çocuk Esirgeme Kurumu’ndadır. Yurt dışından bir çocuk evlat edinmek isteyenler başvurularını bu kuruma yapmalıdırlar.
Başvurunun yapılmasından sonra Sosyal Hizmetler Müdürlüğü gerekli araştırmayı yapar. Bu araştırmada evlat edinmeye aday olan kişi/kişilerin çocuğa verebilecek sevgi ve şefkatleri değerlendirilir, istek ve niyetleri irdelenir, toplumdaki davranışları ve kabul görme durumları araştırılır ve evlat edinecekleri çocuğun/çocukların temel giderleri ile eğitim ve öğrenime harcayacak yeterli gelirlerinin olup olmadığına bakılır.
Dosya oluşturulduktan sonra evlat edinmek isteyen aileler bir sıraya koyulur ve evlat edinme işlemi bu sıraya göre gerçekleştirilir. Bekleme süreleri ortalama 3 yılı bulabilmektedir. Başvuru tarihi önemlidir zira kuruma gelen çocuklar başvuruda bulunanlar ile başvuru tarihinde eşleştirilmektedir. Başvuruda bulunduktan 8 veya 10 ay sonra kurumdan uzmanlar, evlat edinmeye aday kişinin/kişilerin evini ziyaret eder ve dosyalarını oluşturmaya başlarlar. Ardından adaylar kuruma davet edilirler ve kendileri ile uzun bir mülakât gerçekleştirilir. Bu mülakât sırasında sağlık raporu, sicil kaydı, ikametgah ilmuhaberi gibi bazı belgeler talep edilir. Belgeler teslim edildiğinde başvuru resmen yapılmış addedilmektedir ve eşleşme bu tarihte gerçekleşmektedir. Kurum formlarında, bebeğin temel özelliklerini belirtme imkanına sahip olunabilmektedir (ör: özürlü olması veya olmaması, kız veya erkek olması)
Yeni MK’ya göre evlat edinme koşulları aşağıdaki gibidir:
- En az 5 yıldan beri evli olan veya
- Otuz yaşını doldurmuş bulunan,
- Evli ya da bekar,
- Çocuklu ya da çocuksuz
kişiler, evlat edinmek üzere başvuruda bulunabilirler.
Yeni MK, evli olmayan kişilere tek başına evlat edinme hakkı vermesi açısından batı ülkelerindeki genel uygulama ve mevzuatı benimsemiştir. Yeni MK’dan bu yana evlilik bağı, evlat edinme için aranan bir şart değildir. Kanunumuz bir birliktelik içinde olan ancak evlilik bağı içinde olmayan partnerlara evlat edinme hakkı tanımamaktadır. Şöyle ki; Yeni MK Madde 306’ye göre, evli olmayan ve fakat evlat edinmek isteyen partnerlar, “birlikte” evlat edinememektedirler. Bu durumda evlilik bağı içinde olmayan partnerlardan sadece birinin evlat edinme başvurusunda bulunması gerekmektedir. Evlilerde ise eşin rızası olmadan evlat edinmek mümkün değildir (Yeni MK, Madde 313)
Kuruma yerleştirilen çocuklar, terk edilen veya mahkeme kararıyla anne ve babalarının kontrol ve denetiminden mahkeme kararı ile alınan çocuklardan oluşmaktadır. Mahkeme kararından sonra bir yıllık süre içinde biyolojik anne ve babanın itiraz hakları bakîdir ancak genelde titiz ve uzun araştırmalardan sonra alınan mahkeme kararlarının geriye çevrildiği görülmemektedir.
Yeni MK Madde 308’e göre, evlat edilinenin evlat edinenden en az 18 yaş küçük olması ve evlat edinen ile evlatlık arasında en fazla 40 yaş fark olması gerekmektedir. Bu durumda, 42 yaşındaki evlat edinene en genç 2 yaşındaki bir çocuk evlatlık olarak verilebilir. Birden fazla çocuk evlat edinmek mümkündür. Genelde aracılık faaliyetlerini yürüten kuruluşlar, birden fazla evlat edinilmesi durumunda söz konusu çocukların kardeş olmalarını tercih etmektedir. Ayrıca, bir aileden birkaç kardeşin farklı aileler tarafından evlat edilmeleri durumunda yaşamları boyunca kardeşlerin birbirleri ile iletişimde olmaları önerilmektedir.
Yeni MK 314’e göre, evlat edinme ile ilgili kayıtlar, belgeler ve bilgiler, mahkeme kararı olmadıkça veya evlat edinen talep etmedikçe, hiçbir şekilde açıklanamaz. Evlat olunan, 18 yaşını doldurduktan sonra, evlat edinildiği kurumdan biyolojik anne ve babası ile ilgili belge ve bilgileri talep edebilir.
Evlat edinilmiş çocuklar yasal olarak öz çocukların haklarına sahip olurlar (ör: soyad, miras hakkı, vb haklar) ve en önemlisi, imkânları daha elverişli bir ailede, sevgi ve şefkât içinde büyütülme şansını elde ederler.
Av. Esra E. Karaosmanoğlu
İstanbul Barosu Sic No: 22414
Türkiye Barolar Birliği Sic. No: 44364
| < Önceki | Sonraki > |
|---|
